دستگاه الکتروسرجری تک قطبی – دوقطبی

دستگاه الکتروسرجری تک قطبی – دوقطبی

پیش از پرداختن به بررسی دقیق دستگاه الکتروسرجری لازم به ذکر است که استفاده از گرما برای بند آوردن خونریزی سابقه بسیار طولانی دارد. شخصی به نام «آمبرواز پاره» برای اولین بار از آهن گداخته برای بند آوردن خونریزی در بیمارانی که در جنگ دچار زخم های عمیق و قطع عضو شده بودند استفاده نمود.

استفاده از الکتریسیته نیز برای بند آوردن خونریزی به سال 1926 باز می گردد. فیزیکدانی به نام ویلیام بووی دستگاه برقی جهت بند آوردن خونریزی اختراع نمود که «هاروی کوشینگ» جراح مغز و اعصاب دانشگاه هاروارد از آن برای برداشتن تومورهای مغزی استفاده می کرد.

از آن پس استفاده از الکتریسیته برای بند آوردن خونریزی های حین عمل عمومیت یافت و هنوز دستگاه هایی که برای این کار در امریکا بکار می رود به نام «بووی» معروف هستند. هم اکنون طیف وسیعی از وسایل الکتریکی وجود دارد که در تمام این وسایل؛ انرژی الکتریکی به بافت بدن منتقل شده و باعث بریدن نسوج و بند آمدن خونریزی می شود.

 تاثیر الکتریسیته بر روی بافت های بدن 

  1. الکترولیز: جریان الکتریسیته AC و یا DC با فرکانس بسیار پایین که باعث جابه جایی سریع یون ها و تخریب کامل بافت ها می شود. هم اکنون از تأثیرات الکترولیزی الکتریسیته در عمل های زیبایی مثل از بین بردن پیاز مو در خانم هایی که موی زیاد در صورت دارند استفاده می شود.
  2. تاثیر فارادیک: جریان الکتریسیته بین 20 تا 350 کیلوهرتز که در صورت عبور از بدن باعث تحریک شدید اعصاب و عضلات، آسیب شدید بافتی، فیبریلاسیون قلب و حتی مرگ می گردد. این الکتریسیته در جراحی کاربرد ندارد.
  3. تأثیرات گرمایی: جریان الکتریسیته بالاتر از 350 کیلوهرتز تاثیرات مخرب قبلی را بر روی بافت ها ندارد و تأثیر گرمایی الکتریسیته بر نسوج خودنمایی می کند و این در حقیقت همان تأثیری است که ما از الکتریسیته در اعمال جراحی انتظار داریم.

دستگاه الکتریکی که برای بریدن نسوج و یا انعقاد به کار می روند دارای پارامترهای ولتاژ، جریان و انرژی است.

در ادامه دو مفهوم مهم که بیشتر وقت ها اشتباه می شود را توضیح می دهیم:

  • دستگاه الکتروکوتری

ساده ترین دستگاه الکتریکی در اتاق عمل می باشد که عمدتاً در مطب ها و درمانگاه ها جهت عمل های بسیار ساده استفاده می شود.

در الکتروکوتری از جریان مستقیم استفاده می شود و جریان الکتریسیته هیچ گاه به بدن منتقل نمی شود بلکه جریان الکتریسیته حلقه فلزی (لوپ) را گرم می کند و برخورد این حلقه داغ بر روی نسج تأثیر می گذارد.

  • دستگاه الکتروسرجری

در دستگاه الکتروسرجری جریان الکتریسیته پس از خروج از دستگاه وارد بدن بیمار شده، از آن عبور می کند و از الکترود بازگشتی خارج می شود. در حقیقت بدن بیمار جزئی از مدار الکتریکی می باشد.

همان طور که گفته شد فرکانسی که در این دستگاه به کار می رود بیش از 350 کیلوهرتز می باشد و ضمن عبور از بدن تحریک عصبی ـ عضلانی ایجاد نکرده و فقط اثر حرارتی از خود نشان می دهد.


اساس کار دستگاه الکتروسرجری

در دستگاه الکتروسرجری بافت با یک فرکانس بالا و از طریق یک پروب گرم می شود. منبع تغذیه فرکانس بالا برای تولید این جریان استفاده می شود. نحوه عملکرد این دستگاه به صورت خلاصه به شرح زیر می باشد:

  • اعمال جریان الکتریکی از طریق کابل های مربوط و الکترود فعال به بدن بیمار
  • برگشت جریان از طریق کابل و الکترود برگشتی
  • تولید گرما به دلیل مقاومت بالا بین بافت و الکترود فعال به واسطه اعمال جریان با چگالی بالا به سطح مقطع کوچک در نهایت تخریب بافت در محل الکترود فعال
  • در صورتی که حرارت ایجاد شده بیش از 100 درجه سانتی گراد باشد، باعث جدا شدن و بریدن بافت می شود.
  • زمانی که درجه حرارت ایجاد شده بیش از 100 درجه سانتی گراد باشد، باعث جدا شدن و بریدن بافت می شود. زمانی که درجه حرارت بافت زیر 100 درجه سانتی گراد باقی بماند، باعث لخته شدن مواد سلولی و انعقاد می شود.

این دستگاه بر اساس برگشت پذیر بودن یا نبودن به دو نوع تک قطبی (Monopolar) و دو قطبی (Bipolar) تقسیم می گردد.

انواع دستگاه های الکتروسرجری

دستگاه الکتروسرجری تک قطبی (Monopolar electrosurgery)

در این دستگاه یک قطب به صورت پدال زیر بدن گذاشته می شود و قطب دیگر الکترود در دست جراح است. در حقیقت دستگاه، جریان الکتریسیته ای تولید می کند که از یک طرف وارد بدن بیمار می شود و پس از گذراندن مسیری از بدن بیمار توسط الکترود دیگر به دستگاه برگردانده می شود.

نكته قابل توجه اين است كه زماني كه جريان الكتريسته در محلي كوچك تجمع مي يابد اثرات گرمايي خود را بروز مي دهد. بنابراين در نوك الكترود كه تجمع زيادي دارد اثرات گرمايي قابل توجه مي باشد در حاليكه در الكترود ديگر كه سطح وسيعي دارد اثرات گرمايي خيلي ناچيز است.

بنابراين توجه به اين نكته بسيار حياتي است كه هميشه قبل از عمل؛ محل الكترود ديگر (الكترود بازگشتي) توسط پزشك بازبيني شود. كنده شدن تدريجي الكترود بازگشتي از پوست بيمار باعث افزایش شدت جريان در آن محل و باعث سوختگي هاي نابه جا مي شود.

بنابراين محل چسباندن الكترود بازگشتي بايد اين خصوصیات را داشته باشد: کاملاً تمیز و اصلاح شده باشد؛ در محل عضلانی مریض باشد؛ بر روی برآمدگی های استخوانی نباشد؛ بر روی بافت اسکار نباشد؛ بر روی پروتزهای فلزی نباشد؛ تا حد امکان به محل جراحی نزدیک باشد.

دستگاه الکتروسرجری تک قطبی در جراحي هاي بزرگ به خصوص آنهايي كه خونريزي زياد دارد بهتر است از جريان تك قطبي استفاده گردد.

دستگاه الکتروسرجری تک قطبی

الکتروسرجری تک قطبی

دستگاه الكتروسرجري دوقطبي  (Bipolar electrosurgery)

در دستگاه الكتروسرجري دو قطبي نيز جريان از يك الكترود فعال وارد بدن مي شود و از يك الكترود ديگر كه نزديك به الكترود اول است از بدن خارج مي شود. در حقيقت الكتريسيته مسير بسيار كوتاهي را در بدن طي مي كند. واضح است كه در هنگام استفاده از دو قطبي، نياز به استفاده از الكترود بازگشتي نمي باشد زيرا هر دو الكترود نزديك به هم و در دست جراح است.

اين دستگاه براي بيماراني كه جريان عبور الكتريسيته ممكن است براي آنها خطراتي به وجود آورد مثل افرادي كه «پيس میکر» دارند مناسب مي باشد.

اما بايد توجه داشت كه اثرات گرمايي و هموستاز در دوقطبي به مراتب كمتر از جريان تك قطبي مي باشد و در جراحي هاي مغز و جراحي هاي ظريف دست كاربرد دارد.

دستگاه الکتروسرجری دو قطبی

الکتروسرجری دو قطبی

در اینجا باید با دو مفهوم بسیار مهم در دستگاه الکتروسرجری آشنا شویم:

حالت CUT: دکمه CUT بر روی دستگاه به معنای بریدن نمی باشد. در هنگام فشردن این دکمه از دستگاه جریان بیشتر و ولتاژ کمتری می گیرید.

حالت COAG: دکمه COAG بر روی دستگاه به معنای منعقد کردن نمی باشد. در هنگام فشردن این دکمه از دستگاه ولتاژ بالا و جریان کمتری می گیرید.

نکته مهم این است که بریدن یا منعقد کردن بافت، به نحوه استفاده از کوتر بستگی دارد؛ نه به فشردن دکمه COAG و یا CUT.

 به دو اثر مهم بریدن و منعقد کردن به سه حالت:

دانستن این سه حالت در استفاده درست از دستگاه الکتروسرجی اهمیت زیادی دارد:

1. desiccation

2. fulguration

3. cut

Cut:

در این حالت دستگاه، جریان ثابت را بدون وقفه به بافت تحمیل می کند، همچنین جریان بالا و ولتاژ پایین است. در این حالت آب داخل سلولی سریعاً بخار و سلول منفجر می شود.

بنابراین انعقاد رخ نمی دهد و بافت سریعاً بریده می شود. نکته مهم این است که نوک الکترود باید از بافت اندکی فاصله داشته باشد تا cutting اتفاق بیافتد.

Fulguration:

در این حالت جریان الکتریسیته با وقفه های طولانی به بافت می رسد، به طوری که در 96% واحد زمان؛ دستگاه خاموش و فقط در 4% از زمان، جریانی با ولتاژ بسیار بالا به بدن می فرستد.

این «روشن» و «خاموش» شدن موجب می شود که سلول منفجر نشود و پروتئین های داخل سلولی در زمان های «خاموش» دستگاه؛ دناتوره شده و سلول کلاپس می کند و موجب هموستاز می شود. در این مورد هم باید توجه داشت که جهت به دست آوردن این اثر باید نوک الکترود از بافت فاصله داشته باشد.

در اینجا در حالی که نوک الکترود از بافت فاصله دارد دکمه COAG را فشار می دهید. توجه کنید در حین استفاده از دکمه COAG، ولتاژ بسیار بالایی را به بدن تحمیل می کنید و بالقوه احتمال آسیب نسوج بسیار بیشتر از زمانی است که از دکمه CUT استفاده می کنید.

در اعمال جراحی برای هموستاز در خونریزی های سطحی و وسیع از fulguration استفاده می گردد که به آن Spray coagulation نیز گفته می شود.

Desiccation:

در این حالت برخلاف دو حالت قبل، نوک الکترود در تماس مستقیم با بافت قرار می گیرد و سلول ها به آرامی گرم می شود و انعقاد صورت می گیرد.

Desiccation را هم می توان از حالت cut یا coag از روی دستگاه به دست آورد؛ اما باید توجه داشت که حالت Coag به علت ولتاژ بالا آسیب بافتی زیادی را به بافت ها وارد می کند؛

بنابراین حالت انتخابی جهت هموستاز از طریق Desiccation حالت cut می باشد. یعنی با گرفتن رگ خونریزی دهنده با کلامپ برای ایجاد انعقاد دکمه cut را به جای دکمه دکمه coag فشار دهید.

البته در بافت هایی که مقاومت بالایی دارند مانند بافت اسکار ممکن است مجبور شویم جهت هموستاز از حالت  Coag استفاده کنیم تا با استفاده از ولتاژ بالا تأثرات انعقادی را به دست آوریم.

درباره نویسنده

طاهر تاج پارس

بدون دیدگاه

گذاشتن دیدگاه